Kranslegging tijdens de Nederlands-Indië herdenking 2026
REGIO - Op de Noorderbegraafplaats vond op 15 augustus de jaarlijkse Nederlands-Indië-herdenking voor de Gooi & Vechtstreek plaats. Premier Jetten bood in juni zijn excuses aan voor de behandeling van de eerste generatie Molukkers door de Nederlandse overheid. Ook bij de regionale herdenking werd daarbij stilgestaan.
“Wat een verrassing, hé,” zegt Fred Pangemanan, voorzitter van het Comité Regionale Herdenking Nederlands-Indië Gooi & Vechtstreek, over de stortbui die, na weken van droogte, losbarst op het moment dat de jaarlijkse regionale Nederlands-Indiëherdenking van de Gooi & Vechtstreek van start zou gaan.
Op de Noorderbegraafplaats hebben zich zo’n 200 mensen onder een rij bomen verzameld. Onder de aanwezigen zijn veel mensen met een batikhemd of sarong. Op de eerste rij zitten de burgemeesters van Hilversum, Wijdemeren, Gooise Meren en Blaricum. Doordat het water met bakken uit de hemel komt, moet eerst alle geluidsapparatuur en instrumenten in veiligheid gebracht worden.
Geen warm welkom
Als alles droog staat en de bijeenkomst kan beginnen, is het woord als eerste aan burgemeester van Wijdemeren, Mark Verheijen, die namens de regioburgemeesters spreekt. Hij benoemt onder andere de situatie van de mensen uit Nederlands-Indië die na de oorlog naar Nederland kwamen: “Voor velen eindigde de strijd niet op 15 augustus 1945. Ook de mensen die uiteindelijk naar Nederland kwamen, wachtten lang niet altijd een warm welkom."
Burgemeester Mark Verheijen spreekt aanwezigen toe|
"De verhalen over de Japanse bezetting en de gewelddadige periode daarna vonden vaak ook in ons land weinig gehoor. Nederland was ook met zichzelf bezig. Met de wederopbouw, met het verwerken van eigen ervaringen, en vond het moeilijk om woorden te geven aan al het leed dat ze hadden meegemaakt.”
Verheijen zegt dat door het voor vele aanwezigen bekende ‘indisch zwijgen’ veel leed onuitgesproken bleef. “Daarom zijn de persoonlijke verhalen zo belangrijk. De gevolgen klinken nog altijd door, ook in de volgende generaties. Dat blijkt ook uit de grote opkomst van vandaag.”
Excuses
Het is dit jaar 75 jaar geleden dat beroepsmilitairen van Molukse afkomst die in het Koninklijke Nederlands-Indische (KNIL)-leger hadden gediend met hun gezinnen door de Nederlandse overheid naar Nederland werden gehaald. Zij hadden in de jaren ervoor aan Nederlandse zijde gevochten tegen Indonesië en waren daarna hun leven in Indonesië niet zeker.
Eenmaal in Nederland werden de Molukse soldaten ontslagen uit militaire dienst. Ook werden zij in voormalige concentratiekampen, zoals Westerbork en kamp Vught, gehuisvest. Een terugkeer naar Indonesië bleef uit en families bleven onder moeilijke omstandigheden jarenlang in de voormalige kampen wonen. Voor de slechte behandeling van de eerste generatie Molukkers die naar Nederland kwam, bood premier Jetten op Nationale Veteranendag in juni zijn excuses aan.
Geen schoonheidsprijs
Het thema komt terug in het gedicht ‘Kruidnagelboom’, dat stadsdichter Maria Farag tijdens de regionale herdenking voordraagt: “Het verdient geen schoonheidsprijs”, omschrijft ze de behandeling van de Molukkers. Na haar voordracht worden Esther Pöttger en John Salampessy geïnterviewd door Fred Pangemanan. Zij vertellen over hun Indische achtergrond en hoe de oorlogsgeschiedenis voelbaar was in hun eigen leven.
Salampessy heeft een Molukse achtergrond en herinnert zich nog de vakanties bij familieleden die in een van de kampen waren gehuisvest: “Voor ons was het normaal dat je speelde in de barakken. Als kind heb je een andere belevenis; je vindt het plezierig om met je leeftijdsgenootjes te spelen, maar feitelijk was het wel heel triest,” beschrijft hij de woonomstandigheden in de kampen.
Dichte koffer
“We zouden zes maanden hier verblijven. Dat werden er veel meer. Dat heeft wel veel leed veroorzaakt onder de eerste generatie en wij als tweede generatie voelen dat ook. Dat krijg je mee.” Salampessy vertelt over zijn opa die een koffer bij zich had toen hij naar Nederland kwam: “Hij heeft die koffer tot zijn dood niet uitgepakt. Hij zei altijd: ‘ik ga terug.’”
Salampessy zegt blij te zijn met de excuses van premier Jetten voor de manier waarop de eerste generatie Molukkers werd behandeld: “Het vertrouwen in de Nederlandse regering was wel weg. Dat heeft wel met het leed te maken gehad.” Salampessy’s toespraak wordt met instemmend applaus ontvangen.
Jonge generatie
Naast de excuses ligt bij de herdenkingsbijeenkomst ook de nadruk op de jongere generatie. Verheijen: “Nu steeds minder mensen uit eigen ervaring kunnen vertellen wat die oorlog, het gevangenschap en de ontworteling heeft betekend, rust er een grote verantwoordelijkheid op ons allemaal. Niet alleen op de tweede en derde generaties, maar ook op de Nederlanders die er niet direct bij betrokken zijn, om dat verhaal te blijven vertellen.”
De interesse van de jongere generatie voor de herdenking is er wel, merkt Anita van Loon, directeur Uitvaartstichting Hilversum, die de herdenking op de begraafplaats ieder jaar mede mogelijk maakt: “Elk jaar zijn er weer meer mensen. En ik zie steeds meer jonge mensen.”
De Nederlands-Indiëherdenking trekt veel mensen|
Doorgeven
“Ik vind het belangrijk om hier te zijn, omdat mijn roots daar liggen," zegt Fae Pangemanan. Ze is de kleindochter van voorzitter Fred Pangemanan en vandaag ook bij de herdenking. "Het is belangrijk dat je als jongere generatie luistert naar wat mensen hebben meegemaakt en dat je dat blijft herinneren, zodat wij dat kunnen doorgeven en het niet vergeten wordt.”
Het is belangrijk dat je als jongere generatie luister naar wat mensen hebben meegemaakt
Fae merkt dat haar generatie weinig weet van de geschiedenis in Nederlands-Indië: “Alleen eigenlijk mensen met Indische roots weten er wat vanaf”. Zij hebben volgens Fae een belangrijke rol in het vertellen van de geschiedenis: “Zij kunnen het juist weer vertellen aan vrienden en kennissen die er minder vanaf weten.”
Herdenkingskrant
Na het leggen van de kransen is de herdenking afgelopen en worden er speciale herdenkingskrantjes uitgedeeld. Ze zijn gemaakt door leerlingen van het A. Roland Holst College in Hilversum en staan vol met informatie over de herdenking, gedichten en interviews met mensen uit de regio met een Nederlands-Indische achtergrond.
Het hoort wel in de schoolboeken te staan
Sebastian was een van de leerlingen die meewerkte aan de krant en schreef onder andere een stuk over waarom herdenken belangrijk is. “We weten allemaal van de herdenking van 4 mei, maar ik vind dit even belangrijk,” zegt hij. Sebastian wist naar eigen zeggen voor zijn deelname aan het project niet zoveel over Nederlands-Indië: “Ik vond het heel interessant om hierover te leren. Het hoort eigenlijk wel in de schoolboeken te staan.”
Naast de krant maakten de leerlingen ook een podcast in samenwerking met NH Gooi voor de herdenking van Nederlands-Indië op 15 augustus onder begeleiding van Kent Hanson.
Aankondiging van podcast Nederlands-Indiëherdenking|
